Gegeen.MN services


1.         Анхан шатны мэдээлэл өгөх – Үнэ төлбөргүй:
– Австралийн тухай, сургуулиуд, Оюутны амьдрал, Австралийн Боловсролын талаарх танилцуулга
2.        Оюутны визний талаарх тухайн хүний онцлогт тохирсон 1 удаагийн нарийвчилсан мэдээлэл өгөх, Австралийн тухай Монгол ном үнэгүй дагалдана
3.        + Сонирхсон мэргэжлийн дагуу Сургуулийн хайлт хийх
+ Сонголтоо хийхэд нь мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх
4.        + Сургуулийн УРИЛГА олж өгөх /Сургуулийн анкет бөглөх, шалгуур хангахад туслах, сургуулийн оюутны өргөдөлд мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэх, Зарим шилдэг их сургуулийн урилга хүсэгчид болон тэтгэлэг хөөцөлдөж буй оюутнуудыг Сургуулийн урилганы төлбөрөөс чөлөөлөх боломжтой/
Виз нь гарсан хүмүүсийн урилганы барьцаа болох $200-г буцааж олгох буюу шинээр ирэгсэдийн үйлчилгээнд үнэгүй хамруулж онгоцны буудлаас тосох, түр болон бүр амьдрах байр зохицуулах, валют солиулах зэрэг бусад үйлчилгээгээр орлуулах боломжтой.
5.        Мэргэжлийн Визний Тусламж:
+ Мэргэжлийн Баталгаат Орчуулгын үйлчилгээ Continue reading

Дэлхийд үнэлэгдсэн монгол залуу


Дэлхийд үнэлэгдсэн монгол залуу

Өнгөрөгч баасан гаригт “Оюутолгой”-н Монголын талын ТУЗ-ийн гурван гишүүнийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөх шийдвэр гарсан бол өчигдөр “Оюутолгой”-н ТУЗ дахин хуралдаж, шинэ ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ.

Оюутолгойн ТУЗ-д Монголын 30 хувийг төлөөлөх гурван хүний нэг болох Ч.Алтаннарын манай сонинд 2011 онд өгсөн ярилцлагыг хүргэе.

Редактор гэхээр л зузаан шил хамар дээрээ тохчихсон, буурал толгойтой настай хүний дүр санаанд буудаг. Тиймээс ч шинжлэх ухаан, технологийн сурах бичиг, гарын авлага, олон улсын сэтгүүл болон цуврал эрхлэн гаргадаг дэлхийд тэргүүлэх хэвлэлийн компанийн гурван ч сэтгүүлийн дэд редактороор ажилладаг эрдэмтнээс ярилцлага авахаар хүлээж суухдаа тийн төсөөлж байлаа. Гэтэл 26, 27 орчим насны залуу редакцийн хаалгаар орж ирэх нь тэр.

Дэлхийд шинжлэх ухаан, технологийн хэвлэлтээр тэргүүлдэг “Springer”, Европын инженер технологийн салбарын тэргүүлэх сургууль болох “Imperial” их сургууль гээд түүний ажилладаг газруудын нэрийг дурдахад л ямар чадварлаг залуу болох нь илэрхий. Эх орныхоо нэрийг АНУ, Их Британид гаргаж, ажил бүтээж, амжилтаараа олон орны шилдэг залуустай өрсөлдөн, тэдэнтэй мөр зэрэгцэн ажиллаж буй цөөнгүй монгол залуусын нэг бол Чинчулууны Алтаннар.

Бакалавраас доктор руу үсэрсэн цөөн оюутны нэг

-Та хаана мэргэжил эзэмшсэн юм бэ?
-Би 2002 онд МУИС-ийн Математик компьютерийн сургуулийг Онолын математикийн анги, ШУТИС-ийн КТМС-ийг санхүүгийн менежер мэргэжлээр төгссөн.
-Нэгэн зэрэг хоёр сургууль төгссөн юм уу. Эчнээгээр суралцсан гэсэн үг үү?
-Үгүй ээ. Өдрийн ангид хичээллэсэн. МУИС-ийг зун, харин КТМС-ийг мөн оныхоо сүүлээр төгссөн юм. Хоёр сургуульд нэгэн зэрэг, тэр тусмаа ойролцоо мэргэжлээр сурахад ижил төрлийн хичээлүүдээ зэрэг тооцуулчихаж болдог давуу талтай. Миний хувьд математикийн үндсэн хичээлүүдээ давхардуулахгүй аль нэг сургуульд нь үзэж байсан. Түүнчлэн КТМС-ийн оюутнууд хичээл, багш болон хичээл орох цагийг өөрсдөө сонгох боломжтой. Тиймээс хичээлийнхээ хуваарийг онолын математикийн ангийнхаа хичээлтэй цагийг нь зөрүүлж сонгож байсан.
-ШУТИС-ийн КТМС-ийг босго өндөртэй, ачаалал ихтэй сургууль гэлцдэг. Элсэж орсон оюутнуудынх нь бараг хагас нь төгсөж чаддаггүй гэдэг шүү дээ.
-КТМС гэлтгүй МУИС-ийн Математик компьютерийн сургууль ч ачаалал ихтэй.
-Яагаад хоёр сургуульд зэрэг сурахаар шийдсэн юм бэ?
-Математикийн олимпиадуудад амжилттай оролцдог байсан тул МУИС-ын Онолын математикийн ангид урилгаар элсэн орсон юм. Түүний зэрэгцээ ШУТИС-д элсэлтийн шалгалт өгтөл санхүүгийн менежментийн ангид тэнцчихсэн. Тэгээд л давхар сурахаар шийдсэн хэрэг. Гэхдээ эхний жилдээ ШУТИС-д суралцалгүй, жилийн чөлөө авчихсан. Сургуулиа төгсөөд АНУ-ын Флоридагийн их сургуульд хэрэглээний математикийн чиглэлээр докторантурт элсэн орсон.
-Докторантурт суралцахын тулд магистрын диплом шаарддаггүй юм уу?
-АНУ-д бакалавр зэрэгтэй оюутан шууд докторантурт элсэн ордог цөөн тохиодол байдаг юм билээ. Түүнийг тухайн сургуулийн зөвлөх багш шийддэг. Харин магистрийг докторын зэрэг хамгаалах явцдаа 30 кредит оноо цуглуулсан үед шууд дипломыг нь олгодог юм билээ. Флоридагийн их сургуулийг төгсчихөөд хоёр жил сургуульдаа багшилсан. 2009 оноос хойш Лондоны “Imperial” их сургуульд судлаачаар ажиллаж байна.
-Тэнд ямар судалгаа хийж байгаа вэ?
-Судалгааний ажлын маань гол сэдэв бол оновчлол. Шинжлэх ухааны энэ салбарыг үйлдлийн шинжилгээ гэх нь ч бий. Энэ нь эдийн засаг, санхүүгийн салбарт тулгараад буй бэрхшээлийг алгоритмд хувиргаж, түүнийгээ компьютерийн аргаар тооцоолон бодож, хариу гаргахыг хэлж байгаа юм. Нэг ёсондоо асуудлын хэрхэн оновчтой шийдэх вэ гэдгийг тогтоож байна гэсэн үг. Манайд хэрэглээний математикийн салбарт тооцдог ч барууны орнуудад инженерчлэлийн салбарт хамааруулдаг юм билээ. Би Флоридагийн их сургуульд суралцаж байхдаа Инженерчлэлийн сургуульд гэсэн харьяалалтай байсан. Би одоо “Imperial” их сургуулийн Системийн төвд ажиллаж байгаа. Уг төв нь матетикийн шинжлэх ухааныг ямар салбарууд, хэрхэн ашиглаж байна вэ гэдгийг судалдаг төслүүд хэрэгжүүлдэг юм. Тийм болохоор тус төвд бизнесийн сургууль, компьютерийн шинжлэх ухааны сургуулийн эрдэмтэд, математикчид гээд салбар бүрийн маш олон судлаачид ажилладаг. Лондон хотыг дэлхийн санхүүгийн томоохон төв гэдэг шүү дээ. Тиймээс банк санхүүгийн маш олон байгууллага тус хотод байрлаж, үйл ажиллагаа явуулдаг. Тус байгууллагуудаас болон засгийн газраас хэрэгжүүлэх гэж буй төслүүдэд төвийнхөө эрдэмтэдтэй хамтран дүн шинжилгээ, судалгаа хийдэг. Мэдээж түүнийхээ зэрэгцээ хичээл заах тохиолдол бий.

“Springer”-т уригдсан Монгол эрдэмтэн

-“Springer”-т ажилд орохын тулд ямар шалгуур хангасан байх ёстой байдаг вэ?
-Би 2008 онд “Тоглоомын онолууд ба түүнийг хаана, хэрхэн хэрэглэх вэ” номоо тус компаниар хэвлүүлж байсан. Тоглоомын онолтой холбоотой сүүлийн үеийн чухал нээлтүүдийг эмхэтгэн, хоёр ч бүлгийг нь өөрөө бичиж номоо гаргасан. Мөн саяхан “Оновчлол ба оновчтой удирдлага” ном эмхэтгэн тус компанид хэвлүүлсэн. Шинжлэх ухаан, технологийн хэвлэлээр дэлхийд тэргүүлдэг тул “Springer”-т номоо хэвлүүлэхийн тулд гэрээ хийж, зөвшөөрөл авдаг. Гэрээ хийхийн өмнө хүсэлт гаргаж, өмнө хийж байсан бүтээл болон одоо эрхэлж байгаа ажлаа танилцуулсан бичиг баримт бүрдүүлэн тус компанид өгдөг. Эрдэмтдийн тэдгээр материалыг шүүж байгаад “Springer”-ийн удирдлагууд өөрсдөө дэд редактороор ажиллуулах хүсэлтэй хүмүүстээ санал тавьдаг.
-Тэгэхээр дэд редактороор ажиллах саналыг “Springer” компани танд тавьсан байх нь ээ?
-Тийм ээ. Санал тавьсаны дагуу 2007 оноос эхлэн тус компанийн сэтгүүлийн дэд редактороор ажиллаж эхэлсэн.
-“Springer”-ээс эрхлэн гаргадаг сэтгүүлийн дэд редактороор хэдэн хүн ажилладаг вэ?
-Тухайн сэтгүүлээсээ хамаарч 15-20 хүн ажилладаг. Шинжлэх ухааны сэтгүүлүүд ихэвчлэн нэг салбараа дагнаж, түүнчлэн сэтгүүл дотроо ч бүлэг бүр нь нарийвчлан өөр өөр чиглэлийн нийтлэл, эрдэм шинжилгээний өгүүллүүд нийтэлдэг тул бүлэг бүр өөрийн хариуцсан редактортой байдаг.
-Дэд редакторууд нь ямар үүрэг хүлээдэг юм бэ?
-Тухайн нийтлэлийг сэтгүүлд тавих эсэхийг болон, тавихаар бол хаана, хэрхэн тавихыг шийддэг. Шийдвэр гаргах түвшнийх тул тухайн салбартаа мэргэшсэн байх шаардлагатай. Тэгэхээр “Springer”-ийн дэд редактороо ажиллана гэдэг нэр хүндийн хэрэг. Тиймээс ч хэвлэлийн компаниасаа ямар нэгэн цалин хөлс авдаггүй. Ажлынхаа хажуугаар л хийдэг.

Бизнес эрхлэхэд ч шинжлэх ухааны мэдлэг хэрэгтэй

-Монголд үйлдлийн шинжилгээг төдийлэн мэдэхгүй. Энэ чиглэл барууны орнуудад хэр эрэлттэй байдаг вэ?
-Хөгжингүй орнуудад эрчээ авч байгаа хамгийн эрэлттэй чиглэл бол үйлдлийн шинжилгээ. Энэ чиглэлээр мэргэжил эзэмшигчид банк болон санхүүгийн зөвлөгөө өгдөг байгууллага гээд маш олон байгууллагат ажиллах боломжтой байдаг болохоор тэр биз. Манайд одоогоор бизнес салбар хөлөө олоогүй, компаниуд бужигнаад, нэг системд ороогүй байгаа тул шинжлэх ухааны энэ салбар хэрэглээнд нэвтэртэл багагүй хугацаа шаардах болов уу. Гэхдээ энэ чиглэлээр гадаад, дотоодын их сургуулиудад суралцаад эх орондоо эргэн очиж багшлахын зэрэгцээ судалгаа хийж буй олон залуу бий.
Монголд сүүлийн үед энэ чиглэл эрчимтэй хөгжиж байгаа. Гэхдээ судалгааг хэрэглээтэй холбох ажил дутмаг байх шиг байна. Хэдийгээр би Лондонд ажиллаж байгаа ч эх орондоо энэ салбарыг хөгжүүлэх талаар өөрийн чадах хэрээр ажил хийж байна. 2007 оны зун Хэрэглээний математикийн олон улсын бага хурал зохион байгуулсан. Энэ хуралд дэлхийн 17 орны 60 гаруй эрдэмтэд оролцож, илтгэл тавьсан. Мөн Физик, математикийн хүрээлэн, Монголбанктай хамтран ажилладаг.
-Монголбанкинд юу хийдэг юм бэ?
-Эдийн засгийн зөвлөхөөр ажиллаж байна.
-Их Британи ч бас бизнесийн салбар нь хөлөө олохгүй, олон жижиг компани бужигнаж байсан үеийг туулсан байх. Тэд ямар аргаар өнөөдрийн түвшинд хүрсэн юм бол?
-Миний уншиж мэдсэнээр асуудалд анхнаасаа их зохион байгуулалт, системтэй хандсан юм билээ. Түүний үр дүнд шинжлэх ухааныг хэрэглээтэй холбож чадсан.
-Та тоглоомын онолын тухай ном эмхэтгэн гаргасан байсан шүү дээ. Тоглоомын онол гэдэг нь юу гэсэн үг вэ?
-Энэ онолыг ихэвчлэн эдийн засаг, бизнесийн салбарт хэрэглэдэг. Жишээлбэл хоёр компани өрсөлдөх үед энэ онолыг хэрэглэдэг. Аль нэг компани нь алхам хийх үед хариу ямар бодлого баримтлах вэ гэдгийг тооцоолдог гэсэн үг. Тэгэхээр нэг ёсондоо тоглоом шиг байгаа биз. Тиймээс тоглоомын онол гэж нэрлэсэн байна. Бизнес гэлтгүй стратегийн бодлого, дайны үед ч энэ онолыг хэрэглэдэг.
-Тэгэхээр бизнес эрхлэхэд ч шинжлэх ухааны мэдлэг хэрэгтэй байх нь ээ?
-Тэгэлгүй яах вэ. Мэдээж жижиг худалдаа эрхэлж буй хүмүүст гүйлгээ ухаан байхад л хангалттай байдаг. Харин бизнес нь хүрээгээ тэлж, томрох тусам ямар бодлого баримталж, эдийн засгийн ямар нөхцөлд ямар алхам хийх вэ гэдгийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр шийддэг гэсэн үг. Тиймээс л үйлдлийн шинжилгээний мэргэжилтэн барууны орнуудад хамгийн эрэлттэй мэргэжлийн тоонд багтаад байна.

Монголын боловсрол хаана ч гологдохгүй

-Мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд энэ чиглэлээ түлхүү хөгжүүлбэл монголчууд эх орноо хурдацтай хөгжүүлнэ гэдэг. Уул уурхайнхан тэдэнтэй л адил зүйл ярьдаг. Манайхан ер нь аль салбараа илүү хөгжүүлэх шаардлагатай юм бол?
-Уул уурхай бидний хөгжлийг тодорхойлно гээд бүгд газар ухаад байвал утгагүй л дээ. Ер нь нэг талыг хэт барих биш, тэнцвэртэйгээр бүх салбараа жигд хөгжүүлэх нь зүйтэй болов уу.
-Эх орондоо мэргэжил эзэмшээд, магистр, докторын зэргээ гадаадад суралцан хамгаалж буй эрдэмтэд олон байх юм. Манай боловсрол хөгжингүй орнуудад гологддоггүй юм уу?
-Бакалаврын диплом хамгаалчихаад хөгжингүй орнуудад очиж ажилд орно гэвэл тэр бүр хүлээж авахгүй. Энэ нь манай их, дээд сургуулиудын олгож буй мэдлэг хангалтгүйтэй биш, Монголын боловсрол дэлхийд танигдаж, нэр хүнд олоогүйтэй холбоотой. Харин Монголдоо суралцаад олж авсан мэдлэгээрээ дараагийн магистрантур, докторантурт суралцахад манай оюутнуудын мэдлэг огт гологдохгүй. Тиймээс би Монголын боловсролыг хаана ч гологдохгүй л гэж боддог.

http://unuudur.mn/article/90043

Factnews.mn – Нэвтрүүлэгч бүсгүйд тохиолдсон ай мшигт түүх задарлаа


http://factnews.mn/jhi

О.Оюунцэцэг гэх энэ бүсгүйг бид МҮОНТВ-ийн нэвтрүүлэгч, хөтлөгч байсан гэдгээр нь мэднэ. Сэтгүүлч мэргэжилтэй энэ бүсгүй Ийгл телевизид ажиллаж байсан ч удаатай. Өдгөө тэрбээр Австрали улсад мэргэжлээрээ амжилттай ажиллаж эх орныхоо нэрийг гаргаж яваа нэгэн. Харин гоо үзэсгэлэн төгөлдөр харагдах О.Оюунцэцэг өөрийнхөө өнгөрсөн амьдралыг ийн өгүүлсэн байна. Эмэгтэй хүнээс гарах тэсвэр тэвчээр түүнээс гарч өнөөдрийн амжилтанд хүрсэн гэдгийг түүний бичсэн нийтлэлээс уншигч та ойлгож биз ээ.

Би сургуулийнхаа хамгийн хөөрхөн охидуудын тэргүүн эгнээнд байдаг байсаааан . Байсан гэчихсэн үү тиймээ байсан юм 13 нас хүртлээ. Тэр 8-р сарын 13ны хар баасан гариг хүртэл би хөөрхөн охин байсан юм.

Тэр өдөр би эхний удаагаа үхээд босч ирсэн юм.

Миний ээж миний хамгийн бага дүүг төрүүлэхдээ үхэл амьдралтай тулалдаад азаар хоёулаа амьд гараад 12 хонож байлаа. Тэр л хоёр хөөрхөн амьтнаа халамжилж хоол цай бэлдэн даавууг нь угааж гэрийн эзэгтэйн үүргийг бүхэлд нь хүлээж авсан хэдэн хоног байлаа. Гэвч тэр сайхан үүрэг маань удаан үргэлжилсэнгүй… Би гэдэг хүн хоол хийж байгаад өөрийн санамсаргүй байдлаас буцалж байсан тогоотой шөл рүү нүүрээрээ унаад хоолтойгоо хамт буцалчихсан юм. Тухайн үедээ хүн юу ч мэдэрдэггүй юм байна лээ, ямар ч өвдөлт мэдрээгүй. Хэр удаан хугацаа өнгөрсөнийг сайн мэдэхгүй байна. Ямартаа ч хүйтэн мэдрэгдэж байсан… Гэнт ухаан орж газар тавьдаг цахилгаан тогоотой шөлнөөс толгойгоо гаргаж хажууд байсан сандал дээрх хивсээр нүүрээ арчаад том өрөө рүү гүйж толинд хартал “Миний нүүр яг хойд хана шиг цав цагаан” болчихсон байсан. Чанга орилсоноо л санаж байна.

Нэг сэрсэн чин бие муу байсан ээж маань “Амьдарлын минь ганц сарнай, ийм ч зүйл болох гэж” гээд уйлаад л орилоод л байсан. Харин нүүр маань, цээж маань арьсыг минь хуулж байгаа мэт хорсож өвдөж байсан… Тухайн үед дуудсан түргэн ирээд аан зүгээр зүгээр элсэн чихэр түрхчих гээд яваад өгсөн. Бид энэ зөвлөгөөг нь дагаагүй тулдаа би өнөөдөр хэний ч өмнөөс инээмсэглээд зогсох төрхтэйгээ үлджээ.

Түлэгдсэн даруйдаа сайхан сэтгэлт нэгний өгсөн зэрлэгэ гахайн өөх, ээжийн маань эгчийн авчирч өгсөн баавгайн шинэхэн тос, ээжийн минь хөхний сүү миний амьдарлыг аварсан юм.

Эмэгтэй хүний, охин хүүхдийн нүүр царай арьс, цээж хөхний хэсэг түлэгднэ гэдэг аймшигтай… Түлэгдсэний дараах өдөр гэмтлийн эмнэлэг дээр очсон. Тэд миний нүүрэн дээр марл наагаад хонуулж билээ. Маргааш нь түлэнхийн шарх, шүүс нь тухайн марлтайгаа наалдаад… тэрийгээ авах гэж арьсыг минь дахин хуулсан. Ээжийгээ уйлуулахгүй гэж уйлахгүйг их хичээсэн ч нулимс гэдэг заримдаа захирагдаггүй урсаад л байдаг юм билээ.

Эмнэлэгт яг 10 хоноод гэртээ гарсан. Анх эмнэлэгт хэвтэхэд хүзүү, хоолой түлэгдсэн учраас амьсгалах аргагүй болоод амьдрах магадлал бага шүү гэж аав ээжийг минь их л айлгасан даа эмч нар. Магадгүй аз гэдэг зүйл намайг ивээсэн байх. Ямартай ч уруулаа зүсүүлж хоол соруулаар идэх гэж оролдож байсаныгаа бодоход эмнэлэгээс гарахдаа арай л дээрдсэн байсан нь эмч нарын зүтгэл авъяас байсан байх нь…

Зун байсан болхоор дулаахан, салхигүй байсан ч нүүр маань маш мэдрэмхий хорсоод л байдаг болсон… Миний нэг давуу тал нь аливааг хийхээрээ тууштай байдаг. Энэ зан маань нүүрээ эмчилхэд их л дэм болсонсон. Өглөө бүр ээжийнхээ хөхний сүүг түрхээд, 2 цаг тутам баавгайн тос оо түрхдэг байсан.

Миний нүүр зүүн гар талаасаа баруун тийшээ нүүж эдгэрч байсан. Одоо надад жижигхээн цагаан сорив бий. Сайн анзаарч харвал л мэдэгднэ бусдаар бол харагдахгүй.

Харин тэр үед дөнгөж 12 хоногтой байсан өлгийтэй хөөрхөн амьтан одоо 16 настай том залуу болчихсон (бас их царайлаг), ээж аавд минь хамгийн их түшиг болдог ачлалтай ухаалаг хүү болж өссөн. Миний хувьд бараг 2 жил орчим шоктой байсан. Хүмүүстэй нээх сайн дотносохыг хүсэхгүй, жавхаатай нүд нь бага зэрэг өөрчлөгдөөд … дараа нь оюутан болоод зүгээр болчихсон байсан.

Миний хойноос өчнөөн жил гүйсэн 10 жилийн маань хөвгүүн “ТҮЛЭНХИЙ НҮҮРТ” гэж гоочлон дууддаг болсон үе ч байсан. Тухайн үед энэ үг ямар их эмзэгэ, ямар их өвтгөдөг байсан гээч… Гэвч хүүхэд байсан болхоор л нэгнийхээ зовлонгоор тоглоом шоглоом хийдэг байсан байх…

Хэнд юу ч тохиолдож болно хэзээ ч битгий бууж өг. Даваа болгоныг даваад гар, хүнийг эд мөнгөөр бус сэтгэлээр дэмнэх шиг сайхан зүйл хаа байхав дээ… Би надад тусалсан хэний ч тусыг хэзээ ч мартдаггүй… Яагаад гэвэл жижиг зүйл ч хүний амьдарлыг өөрчилж чаддагыг бяцхаан охин байхдаа мэдэрсэн учраас. Харин муу үйлдэлтэй муу хүнийг эсвэл урвагчыг зүгээр л орхичихдог. Яагаад гэж үү? Амьдрал ямар богинохон байж болдог вэ гэдгийг мэдсэн учраас л тэр…

Тиймээ би “ТҮЛЭНХИЙ НҮҮРТ”

О.Оюунцэцэг

Монголчууд гадаадын аль оронд очиж суралц даг вэ?


Монголчууд гадаадын аль оронд очиж суралцдаг вэ?
http://www.ikon.mn/n/u3g

Бүсгүй супер баатрын хувцаснаас болж 70 кг туржээ ~ ZALUU.COM: Үндэснийн тэргүүлэгч сайт


http://www.zaluu.com/read/a4a8adfg

Tехнологиор доогуур ордог ч судлаачдын чад вар дэлхийн дунджаас дээгүүрт жагсдаг. “Ш инжлэх ухаан, бизнес хоёр бие биедээ итгэх гүй байна“


footer@2x.png

Tехнологиор доогуур ордог ч судлаачдын чадвар дэлхийн дунджаас дээгүүрт жагсдаг. “Шинжлэх ухаан, бизнес хоёр бие биедээ итгэхгүй байна“

“Шинжлэх ухаан, бизнес хоёр бие биедээ итгэхгүй байна”

Б.БАЯРМАА, ЗАСГИЙН ГАЗРЫН МЭДЭЭ
2 ЦАГ 27 МИНУТЫН ӨМНӨ
TWEET
6ХУВААЛЦАХ

ЗАСГИЙН ГАЗРЫН МЭДЭЭ
ca409f_1441884724_regdel-guay_ph.jpgca409f_1441884724_regdel-guay_x974.jpg

Шинжлэх Ухааны Академийн тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч, академич Д.Рэгдэлтэй Монголын инновацийн салбарын талаар ярилцлаа. Тэрбээр инновацийн салбар зогсонги байдалд орсныг онцолсон юм.

-Инноваци гэдэг үгийг хүн бүр мэддэг болжээ. Монголд инновацийн салбар ямар түвшинд байна вэ?

-Олон асуудлаас шалтгаалаад инновацийг бодитоор хэрэгжүүлэх ажил улсын хэмжээнд зогсонги байдалд орсон. Монгол эрдэмтний санаачилсан технологиор бүтээгдэхүүн хийе гэхэд манайд үйлдвэрийн бааз байхгүй.

Эрсдэл гаргаад өндөр түвшний технологиор сайн бүтээгдэхүүн хийх түвшинд манай бизнесменүүд хүрээгүй байна. Хамгийн гайгүй компани нь гадаадын сайн гэсэн технологийг импортолдог.

Түүнээс доод түвшнийх нь гаднын энгийн, хуучирсан технологийг оруулж ирдэг. Жишээ нь, саяхан гэхэд 1970-1980 онд хятадууд өрхийн түвшинд хэрэглэж байсан технологиор Улаанбаатар хотод хар төмөрлөгийн үйлдвэр олноор нь байгуулсан. Монголын бизнесийн салбарт технологийн мэдрэмж алга.

Инновацийг хөгжүүлье гэж зоригловол юуны өмнө дэлхийн жишигт нийцсэн хууль гаргах ёстой.

Манай хөнгөн үйлдвэр, ноолуур, уул уурхайн салбараас дунд зэргийн өндөр технологийн бүтээгдэхүүн гардаг. Бусад 80 гаруй хувь нь технологийн агууламжгүй гэсэн ангилалд багтаж байгаа.

Хэрэв өнөөдөр бизнес эрхлэгчдэд таалагдах зүйл хийе гэвэл технологиос бага хамаардаг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хэрэгтэй болж байна. Тэгээд ч инновацийг бүрэн хэмжээнд идэвхжүүлэх эрх зүйн орчин манайд байхгүй.

-2012-2016 оны УИХ инновацийн тухай хуулийг баталсан. Энэ хуулиас үр дүн гарч байна уу?

-Хуулийг анх батлахдаа л Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо гэсэн төрийн байгууллагыг ажилтай байлгахад чиглүүлсэн. Олон хуультай зөрчилдөж байсан ч сонгуулиас өмнө амжуулах гээд яаран баталсан юм.

Тухайлбал, эрсдэлийн санхүүжилт олгодог хамтын эзэмшлийн компанийн тухай бүтэн бүлэг орсон. Гэтэл Компанийн тухай хуульд тийм хэлбэр байхгүй. Ийм зөрчлүүдийг хуулиас хасаад явж байгаа.

-Гэхдээ гарааны компаниудыг бодлогоор дэмжиж байгаа шүү дээ.

-Гарааны компани байгуулах асуудлыг Засгийн газрын түвшинд 2014 онд шийдсэн. Гарааны компанид холбогдох журмыг батлаад, нэлээн хэдэн компани байгуулсан юм.

Шинжлэх Ухааны Академийн дэргэд дөрвөн компани байгуулагдсан нь шинэлэг зүйл болсон. Гэтэл гарааны компани эрх зүйн орчноос болоод хөгжиж чадахгүй байна. Гарааны компаниуд байгуулаад хоёр жил болсон ч яг тэр шугамаасаа цааш алхаж чадахгүй байгаа.

-Цааш алхахад юу саад болоод байна вэ?

-Аливаа бизнесийг хөрөнгө оруулалтаар дэмжих ёстой. Гэтэл хэн хөрөнгө оруулалт хийх вэ гэдгийг шийдээгүй. Банкнаас зээл авах юм уу, төрөөс санхүүжүүлэх үү гэдэг дээр зохицуулалт байхгүй. Мөн гарааны компанийн үр дүнд бий болсон жижиг үйлдвэр, цех хэний өмч болох вэ гэдэг асуудал байна.

Инновацийг хөгжүүлье гэж зоригловол юуны өмнө дэлхийн жишигт нийцсэн хууль гаргах ёстой. Төрийн өмчийг ашиглаж бий болсон бүтээгдэхүүний бүх орлого төрийнх байна гэж хуульчилсан. Гэтэл гарааны бизнес зах зээлийн зарчмаар хөгжих ёстой шүү дээ. Мөн судлаач өөрөө компаниа удирдах гэдэг. Угтаа бол өөрөө судалгаагаа өргөжүүлээд өөр хүнд үйлдвэрлэлээ хариуцуулах хэрэгтэй.

-Дотоодын бизнес эрхлэгчид эрсдэлээс айгаад инновацийн салбар руу орохгүй байх шиг?

Шинжлэх ухаан, бизнес хоёр бие биедээ итгэхгүй байгаа нь бодит үнэн. Төр тодорхой эрсдэлийг даагаад энэ хоёр салбарыг ойртуулахгүй бол хоёр тийшээ харчихаад байна.

Итгэлцэл бий болсны дараа үйлдвэрлэлийн шатанд технологийн суурь сайжирдаг. Тэгээд эрдэмтдийн бүтээлд хандах нийгмийн хандлага сайжирдаг. Яваандаа төрийн оролцоо ч багасч, шинжлэх ухаан болон бизнес нягтарна гэсэн үг.

-Монгол эрдэмтдийн мэдлэг, чадварыг дэлхийд хэрхэн үнэлдэг бол?

-Чадварын хувьд монгол эрдэмтэд гологдохгүй. Манайх үйлдвэрлэлийн технологиор хамгийн доогуур ордог ч судлаачдын чадвар дэлхийн дунджаас дээгүүрт жагсдаг. Үүнийг тусгай үзүүлэлтээр тогтоодог л доо.

Шинжлэх ухааны бүтээлийн статистик үзүүлэлтэд Азийн 46 улс хамрагддаг. Үүнээс Монгол Улс 2014 оны байдлаар 19 дүгээрт орсон. Гуравхан сая хүн амтай, 1500 судлаачтай хэр нь Хятад, Өмнөд Солонгос, Энэтхэг, Япон зэрэг орны түвшинд дөхөж байна.

-Ямар үзүүлэлтээр ингэж жагсаадаг юм бэ?

-Суурь судалгааны үр дүн, олон улсын эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд хэвлүүлсэн бүтээлийн тоо, тухайн өгүүллээс бусад судлаач эшлэл авч байгаа тоогоор хэмждэг. Амтай болгон эрдэмтэд юм хийхгүй байна гэдэг л дээ. Яаж хэмжээд ингэж буруу ойлгоод байгааг мэдэхгүй юм.

-Монгол Улс эрдэм шинжилгээний аливаа судалгаанд хэр хэмжээний хөрөнгө зарцуулдаг вэ?

-Манайд суурь судалгаанд зориулж байгаа мөнгө дэндүү бага. Жилд судалгаанд 30 хүртэлх тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийдэг хувийн компаниуд Солонгост байдаг.

Гэтэл манайд 30 сая төгрөг ч гаргах компани байхгүй. Хувийн салбарууд муу байгаадаа биш сэтгэлзүй, хөрөнгө чинээ, технологийн дэвшлийн хувьд болоогүй байна гэсэн үг. Жилд 1500 судлаачид 30 тэрбум төгрөг өгчихөөд улс орны эдийн засагт нөлөөлөхүйц бүтээл гарга гэвэл одоогийнх шигээ хоёр тийшээ харсаар л байна.

Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ нэг хувиас дээш хэмжээний хөрөнгө зарж байж шинжлэх ухаанаас эдийн засгийн бодит үр дүн гардаг гэсэн бичигдээгүй хууль бий.

Гэтэл манайх 0.2 хувийг зарцуулна. Хэрэв нэг хувьд хүргэвэл тав, зургаан жилийн дараа л үр дүн гарна. МАН сонгуулийн мөрийн хөтөлбөртөө шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилтийг тав дахин нэмнэ гэж тусгасан байсан. Энэ амлалт хэзээ биелэх бол гэж хүлээгээд сууж байна.

-Энэ салбарыг хөл дээр нь босгохын тулд нэн түрүүнд юу хийх хэрэгтэй вэ?

Суурь судалгааны салбар ийм өндөр түвшинд байгаа учраас төр дэмжих ёстой. Харин хэрэглээнд чиглэсэн судалгааг хөгжингүй орнуудад бол бизнесийн салбар авч явдаг жишигтэй. Суурь судалгааг дэмжвэл судлаачдын мэдлэг, чадвар сайжирдаг.

Тэдний зарим нь хэрэглээний судалгаа руу ордог. Мэдээж эхлээд эрх зүйн орчинг сайжруулах хэрэгтэй. Дараа нь боломж харагдаж байгаа хэсгийг дэмжих нь чухал. Харин шинжлэх ухаанаас бага хамааралтай хэсгийг хойш тавьж болно.

-Инновацийн салбарт эерэг мэдээ байна уу?

-Инновацийн тухай ярьдаг хүн олон болж байна. Хэрэв санхүүжилтийн механизмыг зөв хэрэгжүүлбэл хүч чадал нь аажмаар нэмэгдсээр байгаад нэг л өдөр улсын эдийн засагт дорвитой нөлөөлнө. Эдийн засгийг тогтвортой байлгах, хүндрэлээс гаргах гол хүчин зүйл нь инноваци дээр суурилсан бизнес байх талтай.

-Гаднын хөрөнгө оруулагчдыг татах боломж энэ салбарт хэр байна вэ?

-Гадаад зах зээл дээр гаргахад шаардлага хангах бүтээгдэхүүн хэр олон байна вэ гэдэг том асуудал. Тэгэхийн тулд төр манлайлан оролцох ёстой гэж боддог. Монголыг бусад оронтой харьцуулахад технологийн мэдрэмж сул л даа.

Гадаад орнууд ганцхан инноваци гэж ярихаа больсон. Хөгжлийн арай өндөр шат буюу цогц төслийн шат руу орсон. Манайх нэг шинэ бүтээгдэхүүн хийх инновацийн анхан шатны асуудлыг ярьж байна шүү дээ.

Шинжлэх ухаан технологийн, нийгмийн удирдлагын, бизнесийн гэсэн гурван төрлийн инновацийг нийлүүлээд бүтээгдэхүүн гаргахыг цогц инноваци гэдэг. Ингэж байж нийгэмд бодитой ашиг авчирдаг. Канадын Засгийн газар гэхэд сүүлийн 10-аад жил ийм төслүүдийг санхүүжүүлж байна.

-Шинжлэх ухааны парк байгуулах тухай нэг хэсэг яригдсан. Энэ асуудал юу болсон бэ?

-Монголд парк байгуулах чиглэл гэсэн баримт бичиг олон жилийн өмнө гарсан. Мөн шинжлэх ухааны парк байгуулах хуулийн төсөл ч бий. Гэтэл сонгууль дамжсаар байгаад өнөөдөр цаасан дээр л байна.

Гадаад орнууд ганцхан инноваци гэж ярихаа больсон. Хөгжлийн арай өндөр шат буюу цогц төслийн шат руу орсон.

2011 онд Хятадаас хөрөнгө оруулалт авахаар аман байдлаар тохирсон ч хариуцаж байсан хүмүүс, төр засаг солигдсон учраас зогссон. Эрдэмтэд бизнесийн салбарт хандаж цаг алдаж байснаас шинжлэх ухааны паркт туршиж, анхан шатны үйлдвэрлэлээ явуулах хэрэгтэй.

Бүтээгдэхүүн борлуулаад эхэлсний дараа түүнийг нь өргөжүүлэх менежер олдож л таарна. Монгол Улсад өндөр технологийн үйлдвэр байгуулна гэж хий ярьж явахаар Шинжлэх ухааны паркаа байгуулах нь хамгийн зөв зам. Даанч энэ асуудал мөн л цаасан дээр гацчихлаа.

-Ямар бүтэц, зохион байгуулалттай парк манай нөхцөлд таарах вэ?

-Судалгааны газар, технологийн инкубатор, үйлдвэрлэл явуулах цехүүд, банкууд нэг дор байдаг сонгодог хэлбэр гэж бий. Монголд ямар чиглэлийн парк байгуулах вэ гэдгийг манайхан нэлээн олон жил судалсан. Хөдөө аж ахуй, нано технологийн чиглэлээр байж болно гэж үздэг. Хөрөнгөө олж аваад шууд дэд бүтцээ барьж эхлэх хэрэгтэй байгаа юм.

Хятадад бол хотыг өндөр технологийн бүс болгосон байдаг. Тэр нь дүүргийн хэмжээний статустай бүс байдаг. 2009 оны эдийн засгийн хямралаас гарахад шинжлэх ухааны паркууд томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн гэж хятадууд өөрсдөө ярьдаг юм. Харин энэ хувилбар манайд тохиромж муутай. Хятадад тийм бүс байгуулах хот хэдэн зуугаараа байдаг. Манайд бол ганцхан Улаанбаатар хот байдаг ч зай талбайгүй.

-Парк байгуулахад хэр хэмжээний хөрөнгө хэрэгтэй вэ?

-Ямар чиглэлийн парк байгуулах вэ гэдгээс шалтгаална. Манайд бусад улс шиг том хэмжээний парк байгуулах боломжгүй. Монгол Улсын зах зээлээс давсан, гадаадад бүтээгдэхүүнээ борлуулах хэмжээтэйг бий болгоё гэж бодъё.

Мэдээж өндөр хөгжилтэй орнуудынхтай харьцуулахад хамаагүй жижиг л дээ. Зөвхөн техник, эдийн засгийн үзүүлэлт төслийг боловсруулахад гурван тэрбум төгрөг орно.

Түүнийгээ бүтээн байгуулалт болгоно гэвэл эхний ээлжид 30-40 тэрбум төгрөг хэрэгтэй. Монголын өнөөгийн эдийн засагт бол их мөнгө биш шүү дээ. Гагцхүү зөв газар, чиглэл, бүтээгдэхүүнээ олоод, тэнд хийж байгаа судалгаагаа төрөөс дэмжвэл Монголын хөгжлийн хамгийн том гарц мөн. Манайд шинжлэх ухааны паркийн эхний хөрөнгө оруулалтыг хийх зоригтой төр засаг хэзээ бий болох нь бүрхэг байна.

http://www.ikon.mn/n/u05

Японы Мабучи сангийн урт хугацаанд эргэн т өлөгдөх нөхцөлтэй ТЭТГЭЛЭГ зарлагдлаа


ХОЛБОО БАРИХ

Хаяг: БЗД, 25-р хороо, 13-р хороолол, ШИНЭ МОНГОЛ ТЕХНОЛОГИЙН ДЭЭД СУРГУУЛИЙН БАЙР, 808 ТООТ
Facebook page: Шинэ Монгол – Мабүчи тэтгэлгийн сан /SMMS foundation/
И-мэйл: smms.mongolia
Холбогдох утас: 88011191, 99715214

http://www.ikon.mn/n/tu3

Монгол улсад ХАМГИЙН ЭРЭЛТТЭЙ 40 мэргэжлий н ЖАГСААЛТ


Монгол улсад ХАМГИЙН ЭРЭЛТТЭЙ 40 мэргэжлийн ЖАГСААЛТ

https://www.yolo.mn/z/193